تفاوت ‏tDCS‏ و نوروفيدبك چيست

نوروفیدبک و tDCS هر دو از روش های غیرتهاجمی در حوزه علوم اعصاب هستند، اما شیوه اثرگذاری آن ها با یکدیگر تفاوت دارد. نوروفیدبک بر آموزش و خودتنظیمی مغز تمرکز می کند، در حالی که tDCS با استفاده از جریان الکتریکی بسیار ضعیف و کنترل شده، تحریک پذیری نواحی مشخصی از مغز را تعدیل می کند.

شناخت تفاوت tDCS و نوروفیدبک کمک می کند بهتر متوجه شویم هر روش چگونه انجام می شود، چه تجربه ای برای فرد ایجاد می کند و چرا انتخاب روش مناسب باید براساس ارزیابی تخصصی انجام شود.

نوروفیدبک چگونه عمل می کند؟

در نوروفیدبک، فعالیت الکتریکی مغز معمولا با استفاده از EEG ثبت می شود. فرد هنگام جلسه از طریق تصویر، صدا یا فعالیت های ساده روی مانیتور، بازخورد لحظه ای از فعالیت مغز خود دریافت می کند.

این فرایند را می توان نوعی تمرین برای مغز در نظر گرفت. وقتی فعالیت مغزی به الگوی مورد نظر نزدیک می شود، بازخورد مثبتی ارائه می شود و با تکرار جلسات، مغز فرصت پیدا می کند الگوهای تنظیم شده را تمرین کند.

در نوروفیدبک تحریک الکتریکی مستقیمی به مغز وارد نمی شود و اساس کار بر بازخورد و یادگیری تدریجی است.

tDCS چیست و چگونه انجام می شود؟

tDCS مخفف Transcranial Direct Current Stimulation یا «تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه ای» است.

در این روش، الکترودهایی روی قسمت های مشخصی از پوست سر قرار می گیرند و جریان الکتریکی ضعیفی طبق یک پروتکل مشخص اعمال می شود. هدف، تعدیل تحریک پذیری عصبی در ناحیه مورد نظر است.

برخلاف نوروفیدبک، فرد در tDCS بازخورد زنده ای از امواج مغزی خود دریافت نمی کند. محل الکترودها، شدت جریان، مدت تحریک و تعداد جلسات نیز باید متناسب با شرایط فرد و هدف مداخله تعیین شود.

تفاوت اصلی tDCS و نوروفیدبک چیست؟

تفاوت اصلی این دو روش به نحوه تعامل با مغز برمی گردد.

در نوروفیدبک، مغز اطلاعاتی درباره فعالیت خودش دریافت می کند و فرایند بر پایه یادگیری و خودتنظیمی پیش می رود. در tDCS، جریان الکتریکی ضعیف به شکل هدفمند برای تعدیل تحریک پذیری ناحیه مورد نظر استفاده می شود.

تجربه فرد در طول جلسه نیز متفاوت است. جلسات نوروفیدبک تعاملی تر هستند و فرد معمولا با تصویر، صدا یا برنامه های کامپیوتری درگیر می شود. در tDCS، الکترودها روی سر قرار می گیرند و تحریک براساس تنظیمات از پیش تعیین شده انجام می شود. برای بررسی کامل تفاوت ‏tDCS‏ و نوروفیدبک به وب سایت نوروکای مراجعه نمایید.

نوروفیدبک یا tDCS؛ کدام بهتر است؟

پاسخ واحدی برای همه افراد وجود ندارد. انتخاب روش مناسب به هدف مداخله، شرایط فرد، ارزیابی متخصص و پروتکل مورد استفاده بستگی دارد.

نوروفیدبک بیشتر زمانی مطرح می شود که تمرکز بر آموزش و خودتنظیمی فعالیت مغز باشد. tDCS نیز زمانی مورد توجه قرار می گیرد که هدف، تعدیل تحریک پذیری یک ناحیه مشخص از مغز باشد.

این دو روش لزوما رقیب یکدیگر نیستند. در برخی پروتکل ها ممکن است متخصص با توجه به شرایط فرد از هر دو روش در مراحل مختلف یا به صورت مکمل استفاده کند.

نقش QEEG در انتخاب پروتکل

در برخی مراکز تخصصی از QEEG یا نقشه مغزی برای بررسی الگوهای فعالیت الکتریکی مغز استفاده می شود. اطلاعات به دست آمده از این ارزیابی می تواند در کنار ارزیابی بالینی، به متخصص برای طراحی پروتکل کمک کند.

بر این اساس ممکن است نوروفیدبک، tDCS یا ترکیبی از روش ها مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین تصمیم گیری صرفا براساس نام یک اختلال انجام نمی شود و شرایط هر فرد اهمیت دارد.

آیا نوروفیدبک و tDCS را می توان ترکیب کرد؟

بله، این دو روش در برخی پروتکل ها می توانند نقش مکمل داشته باشند. برای مثال، نوروفیدبک می تواند برای تمرین خودتنظیمی فعالیت مغزی به کار رود و tDCS با هدف تعدیل تحریک پذیری ناحیه مورد نظر استفاده شود.

نکته اصلی این است که انتخاب بین نوروفیدبک و tDCS نباید براساس این سوال باشد که «کدام روش قوی تر است؟». سوال دقیق تر این است که برای شرایط و هدف مشخص هر فرد، کدام روش یا چه ترکیبی از روش ها مناسب تر است؟

پاسخ به این سوال به ارزیابی تخصصی و طراحی صحیح پروتکل بستگی دارد.